અભિમન્યુ અને ચક્રવ્યૂહ

અભિમન્યુ અર્જુન અને સુભદ્રાનો વીર પુત્ર હતો. માતાના ગર્ભમાં હતો ત્યારથી જ તેણે અર્જુનને ચક્રવ્યૂહમાં — એક જટિલ ઘૂર્ણાકાર સૈન્ય રચના — પ્રવેશ કરવાની રીત વર્ણવતા સાંભળ્યું હતું. પરંતુ અર્જુન બહાર નીકળવાની રીત સમજાવે તે પહેલાં સુભદ્રા ઊંઘી ગઈ, તેથી અભિમન્યુ એ અત્યંત મહત્ત્વની વાત ક્યારેય જાણી શક્યો નહિ. મહાભારતના યુદ્ધના તેરમા દિવસે કૌરવોએ ઘાતક ચક્રવ્યૂહ રચ્યો. આ એક ઘૂર્ણાકાર યુદ્ધ રચના હતી, જેમાં પ્રવેશ કરવો લગભગ અશક્ય હતો. અર્જુન રણભૂમિના સૌથી દૂરના છેડે યુદ્ધમાં રોકાયેલો હતો. માત્ર સોળ વર્ષના અભિમન્યુને જ આ રચનામાં પ્રવેશ કરવાની રીત ખબર હતી. એક પળ પણ વિચાર્યા વગર, એ યુવા યોદ્ધો નિર્ભયતાથી ધસી ગયો. અભિમન્યુએ એકલે હાથે રચનાની અંદર અનેક મહાન કૌરવ યોદ્ધાઓને પરાસ્ત કર્યા. પરંતુ જયદ્રથે પાંડવ સેનાને તેની પાછળ પ્રવેશ કરતી રોકી દીધી. અભિમન્યુ એકલો ઘેરાઈ ગયો. છ શક્તિશાળી કૌરવ યોદ્ધાઓએ ન્યાયયુદ્ધના નિયમો તોડી, એ એકલા બાળ યોદ્ધા પર સાથે મળીને આક્રમણ કર્યું. અભિમન્યુ અંતિમ શ્વાસ સુધી અસાધારણ શૌર્ય સાથે લડ્યો, પરંતુ અંતે સૌ તેના પર ભારે પડ્યા અને તે વીરગતિ પામ્યો. અસંભવ લાગતી પરિસ્થિતિ સામે તેણે દાખવેલ સાહસ આજ સુધી અજોડ અને અનન્ય છે.