ઋષિ પંચમી વ્રત કથા

વિદર્ભ રાજ્યમાં ઉત્તંક નામના એક બ્રાહ્મણ રહેતા હતા. તેમની પત્ની સુશીલા અત્યંત ધર્મપરાયણ હતી. તેમને એક પુત્રી હતી, જેનાં લગ્ન એક સુપાત્ર બ્રાહ્મણ સાથે થયાં હતાં. દુર્ભાગ્યે, લગ્ન પછી થોડા સમયમાં જ તેના પતિનું અવસાન થઈ ગયું. પુત્રીના શરીરમાં કીડા પડ્યા અને તે અત્યંત કષ્ટ ભોગવવા લાગી. ઉત્તંકે આ દુઃખનું કારણ જાણવા મહર્ષિઓની સલાહ લીધી. ઋષિઓએ સમજાવ્યું કે પૂર્વ જન્મમાં તે પુત્રીએ રજસ્વલા અવસ્થા દરમિયાન રસોઈઘરનાં વાસણોને સ્પર્શ કર્યો હતો, જે એક અપરાધ મનાય છે, અને એ પાપ તેની સાથે ચાલ્યું આવ્યું હતું. ઋષિઓએ સૂચવ્યું કે જો તે ભાદ્રપદ શુક્લ પંચમીના દિવસે સપ્તઋષિઓની પૂજા કરે અને ઋષિ પંચમી વ્રત આચરે, તો તે આ પાપમાંથી મુક્ત થઈ શકશે. પુત્રીએ પૂર્ણ ભક્તિભાવ સાથે ઋષિ પંચમી વ્રત આચર્યું. તેણે સાત મહર્ષિઓ — કશ્યપ, અત્રિ, ભારદ્વાજ, વિશ્વામિત્ર, ગૌતમ, જમદગ્નિ અને વસિષ્ઠ — ની વિધિવત્ પૂજા-અર્ચના કરી. વ્રતના પ્રભાવથી તેનાં સઘળાં કષ્ટ દૂર થઈ ગયાં, શરીર નીરોગી બન્યું અને તે પૂર્વ જન્મનાં પાપોમાંથી મુક્ત થઈ ગઈ. ત્યારથી ઋષિ પંચમી પ્રાયશ્ચિત્ત અને શુદ્ધિ માટે આચરવામાં આવે છે.

ભાદ્રપદ શુક્લ પંચમીના દિવસે વ્રત રાખો. સપ્તર્ષિઓની મૂર્તિ અથવા ચિત્ર સ્થાપિત કરીને તેમની પૂજા કરો. દાતણથી દાંત સાફ કરો. હળ વડે ખેડીને ઉગાડવામાં આવેલ અન્ન ગ્રહણ ન કરો; માત્ર ફળ અને કંદમૂળ જ ખાઓ.

ઋષિ પંચમી પાપોના પ્રાયશ્ચિત્ત અને આત્મશુદ્ધિ માટે આચરવામાં આવે છે. આ દિવસ સાત મહાન ઋષિઓ પ્રત્યે આદર અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો છે.