अभिमन्यू आणि चक्रव्यूह

अभिमन्यू हा अर्जुन आणि सुभद्रेचा शूर पुत्र होता. अजून तो आईच्या उदरात असतानाच, त्याने अर्जुनाकडून चक्रव्यूहात कसे प्रवेश करायचे ते ऐकले होते — चक्रव्यूह म्हणजे एक गुंतागुंतीची फिरती सैन्यरचना. मात्र अर्जुन त्यातून बाहेर कसे पडायचे हे सांगण्यापूर्वीच सुभद्रेला झोप लागली, त्यामुळे अभिमन्यूला ती महत्त्वाची गोष्ट कधीच समजली नाही. महाभारत युद्धाच्या तेराव्या दिवशी कौरवांनी भयंकर चक्रव्यूहाची रचना केली. ही एक फिरती युद्धरचना होती, जी भेदणे जवळजवळ अशक्य होते. अर्जुन त्या वेळी रणभूमीच्या दुसऱ्या टोकाला युद्धात गुंतला होता. केवळ सोळा वर्षांचा अभिमन्यूच या व्यूहात प्रवेश कसा करायचा हे जाणत होता. क्षणाचाही विलंब न करता तो तरुण योद्धा निर्भयपणे आत शिरला. अभिमन्यूने एकट्याने व्यूहाच्या आत अनेक महान कौरव योद्ध्यांना पराभूत केले. परंतु जयद्रथाने पांडव सेनेला त्याच्यामागे आत येण्यापासून रोखले. अभिमन्यू एकटाच अडकला. सहा बलाढ्य कौरव योद्ध्यांनी न्याय्य युद्धाचे नियम धाब्यावर बसवून त्या एकट्या बालयोद्ध्यावर एकत्रितपणे हल्ला केला. अभिमन्यूने शेवटच्या श्वासापर्यंत असामान्य शौर्याने लढा दिला, परंतु अखेर तो धारातीर्थी पडला. अशक्य वाटणाऱ्या परिस्थितीतही त्याने दाखवलेले धाडस आजपर्यंत अतुलनीय आहे.