ऋषी पंचमी व्रत कथा

विदर्भ राज्यात उत्तंक नावाचा एक ब्राह्मण राहत होता. त्याची पत्नी सुशीला अत्यंत धर्मपरायण होती. त्यांना एक कन्या होती, जिचा विवाह एका सुयोग्य ब्राह्मणाशी झाला होता. दुर्दैवाने, विवाहानंतर लवकरच तिच्या पतीचे निधन झाले. कन्येच्या शरीरावर जखमा होऊन किडे पडले आणि ती अतिशय कष्टी झाली. उत्तंकाने महर्षींकडे जाऊन याचे कारण विचारले. ऋषींनी सांगितले की पूर्वजन्मी त्या कन्येने रजस्वला अवस्थेत स्वयंपाकघरातील भांड्यांना स्पर्श केला होता, जे एक दोष मानले जाते, आणि त्या पापाचा परिणाम तिला भोगावा लागत आहे. ऋषींनी सांगितले की जर तिने भाद्रपद शुक्ल पंचमीला सप्तर्षींची पूजा करून ऋषी पंचमी व्रत केले, तर ती या पापातून मुक्त होईल. कन्येने पूर्ण भक्तिभावाने ऋषी पंचमी व्रत आचरले. तिने सात महर्षी — कश्यप, अत्री, भारद्वाज, विश्वामित्र, गौतम, जमदग्नी आणि वसिष्ठ — यांची विधिवत पूजा केली. व्रताच्या प्रभावाने तिचे सर्व कष्ट दूर झाले, शरीर निरोगी झाले आणि ती पूर्वजन्माच्या पापांतून मुक्त झाली. तेव्हापासून ऋषी पंचमी हे व्रत प्रायश्चित्त आणि शुद्धीकरणासाठी आचरले जाते.

भाद्रपद शुक्ल पंचमीला उपवास करावा. सप्तर्षींच्या मूर्ती किंवा प्रतिमा स्थापन करून त्यांची पूजा करावी. दातून करून दात स्वच्छ करावेत. नांगरणीने पिकवलेले अन्न वर्ज्य करावे; केवळ फळे आणि कंदमुळे खावीत.

ऋषी पंचमी हे पापांचे प्रायश्चित्त आणि आत्मशुद्धीसाठी पाळले जाते. हा दिवस सात महान ऋषींप्रती आदर आणि कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा दिवस आहे.