ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଅନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କେବେ? ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ଚିହ୍ନିବାର ସହଜ ପଦ୍ଧତି

ପ୍ରତି ବର୍ଷ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଖୋଲିବା ସମୟରେ ଅନେକ ଲୋକ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଅଟକି ଯାଆନ୍ତି: ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଦେଖି ଗ୍ରହଣ କେବେ ଅଛି ତାହା କିପରି ଜାଣିବେ? ଅମାବସ୍ୟା ବା ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ତାରିଖ ତ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେଥିରେ ଗ୍ରହଣ ଲେଖାଯାଇଛି କି ନାହିଁ, ସୂତକ କେତେବେଳେ ଲାଗିବ, ଏବଂ ଭୋଜନ-ପୂଜା ଉପରେ ତାହାର କ'ଣ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ, ତାହା ବୁଝିହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ଲେଖାରେ ଆମେ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗର ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ପଢ଼ିବାକୁ ଶିଖିବା, ଯାହାଫଳରେ ଆପଣ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗ୍ରହଣକୁ ନିଜେ ଚିହ୍ନି ପାରିବେ।
ପଞ୍ଚାଙ୍ଗରେ ଗ୍ରହଣର ସୂଚନା କେଉଁଠି ଲୁଚିଥାଏ?
ପଞ୍ଚାଙ୍ଗର ଆଧାର ପାଞ୍ଚଟି ଅଙ୍ଗ: ତିଥି, ବାର, ନକ୍ଷତ୍ର, ଯୋଗ ଏବଂ କରଣ। ଗ୍ରହଣର ସିଧାସଳଖ ସମ୍ପର୍କ ତିଥି ସହିତ ଅଛି, କାରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସର୍ବଦା ଅମାବସ୍ୟାରେ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ସର୍ବଦା ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ହୁଏ। ତେଣୁ ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ ହେଉଛି ଏହି ମାସର ଅମାବସ୍ୟା ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା କେଉଁ ତାରିଖ ଓ କେଉଁ ସମୟରେ ପଡ଼ୁଛି ତାହା ଦେଖିବା।
ଅଧିକାଂଶ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗରେ ଗ୍ରହଣର ସୂଚନା ଏକ ଅଲଗା ଖାନା ବା ବିଶେଷ ଚିହ୍ନ ଆକାରରେ ଦିଆଯାଏ। କେତେକ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ମାସ ଶେଷରେ "ଗ୍ରହଣ ବିଚାର" ନାମକ ଏକ ଅଲଗା ପୃଷ୍ଠା ଦିଅନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ତାରିଖ, ଗ୍ରହଣର ପ୍ରକାର (ସୂର୍ଯ୍ୟ ବା ଚନ୍ଦ୍ର), ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ମୋକ୍ଷର ସମୟ, ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବା କ୍ଷେତ୍ର ଲେଖାଥାଏ। ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗରେ ଏହି ପୃଷ୍ଠା ନ ଥାଏ, ତେବେ ଅମାବସ୍ୟା ବା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତାରିଖ ପାଖରେ ଥିବା "ଗ୍ରହଣ" ପରି ସଙ୍କେତ ବା ଗ୍ରହଣର ଛୋଟ ଚିହ୍ନ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଏକ ସରଳ ଚେକଲିଷ୍ଟ
- ପଞ୍ଚାଙ୍ଗରେ ଏହି ମାସର ଅମାବସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ତାରିଖ ନୋଟ କରନ୍ତୁ।
- କେବଳ ସେହି ଦୁଇ ତିଥି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ, କାରଣ ଗ୍ରହଣ ଏହି ଦୁଇ ଦିନରେ ହୁଏ।
- ସେହି ତାରିଖ ପାଖରେ "ଗ୍ରହଣ" ଶବ୍ଦ, ଗ୍ରହଣ ଚିହ୍ନ ବା ଅଲଗା ଗ୍ରହଣ ସାରଣୀ ଖୋଜନ୍ତୁ।
- ଯଦି ଗ୍ରହଣ ଲେଖାଯାଇଛି, ତେବେ ତାହାର ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ମୋକ୍ଷ ସମୟ ନୋଟ କରନ୍ତୁ।
- ସୂତକର ସମୟ ଗ୍ରହଣର ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ) ବା ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ତେଣୁ ତାହାକୁ ଅଲଗା ଭାବେ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଅମାବସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଗ୍ରହଣ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ କିପରି ବୁଝିବେ?
ଏହି ସମ୍ପର୍କ ବୁଝିବା ସବୁଠାରୁ ଜରୁରୀ, କାରଣ ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁମାନ କରିବାର କ୍ଷମତା ଦିଏ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ପୃଥିବୀକୁ ପରିକ୍ରମା କରେ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ। ଅମାବସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଆସେ, ତେଣୁ ତାହାର ଛାୟା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିପାରେ। ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ପୃଥିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ, ତେଣୁ ପୃଥିବୀର ଛାୟା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉପରେ ପଡ଼େ, ଏବଂ ଏହା ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ।
କିନ୍ତୁ ପ୍ରତି ଅମାବସ୍ୟା ବା ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଗ୍ରହଣ ହୁଏ ନାହିଁ। ଚନ୍ଦ୍ରମାର କକ୍ଷ ପୃଥିବୀର କକ୍ଷରୁ ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ଡିଗ୍ରୀ ଝୁଙ୍କା। ତେଣୁ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉପର କିମ୍ବା ତଳ ଦେଇ ଚାଲିଯାଏ ଏବଂ ରେଖା ଉପରେ ଆସେ ନାହିଁ। ଗ୍ରହଣ ତେବେ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାହାର କକ୍ଷୀୟ ବିନ୍ଦୁ ନିକଟରେ ଥାଏ, ଯାହାକୁ ରାହୁ ଓ କେତୁ କୁହାଯାଏ। ବୈଦିକ ଜ୍ୟୋତିଷରେ ଏହି ଦୁଇଟି ଛାୟା ଗ୍ରହ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ, ଏବଂ ଗ୍ରହଣ ଏମାନଙ୍କ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅମାବସ୍ୟା ବା ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ବ୍ୟବହାରିକ ସୂତ୍ର ଏହି: ଯେତେବେଳେ ଅମାବସ୍ୟା ବା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାହୁ ବା କେତୁ ନିକଟରେ ବହୁ ନିକଟ ଥାଏ, କେବଳ ସେତେବେଳେ ଗ୍ରହଣର ସମ୍ଭାବନା ହୁଏ। ଏହି କାରଣରୁ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଅମାବସ୍ୟାର ତାରିଖ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣକୁ ଅଲଗା ଭାବେ ଲେଖେ।
ଉଦାହରଣରେ ବୁଝନ୍ତୁ
ମନେକରନ୍ତୁ କୌଣସି ମାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରବିବାରରେ ପଡ଼େ ଏବଂ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗରେ ସେହି ଦିନ ପାଖରେ ଗ୍ରହଣର ସଙ୍କେତ ଅଛି। ଏହାର ଅର୍ଥ ସେହି ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ହେବ। ଯଦି ସେହି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଶୁକ୍ରବାରରେ ହୁଏ ଏବଂ କୌଣସି ସଙ୍କେତ ନ ଥାଏ, ତେବେ ସେଦିନ ଗ୍ରହଣ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସୁନ୍ଦର ଜହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଥାଉ।
ସୂତକ କାଳ କ'ଣ ଏବଂ କେବେ ଲାଗେ?
ସୂତକ ହେଉଛି ସେହି ଅବଧି ଯାହାକୁ ଗ୍ରହଣ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସାବଧାନତାର ସମୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ସୂତକ ଗ୍ରହଣର ଆରମ୍ଭରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ମୋକ୍ଷରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣର ସୂତକ ସାଧାରଣତଃ ଗ୍ରହଣର ପ୍ରାୟ ବାର ଘଣ୍ଟା ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ ହେବା ବୋଲି ମନାଯାଏ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣର ସୂତକ ପ୍ରାୟ ନଅ ଘଣ୍ଟା ପୂର୍ବରୁ ଲାଗୁ ହୁଏ। ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଅନୁସାରେ ସଠିକ ସମୟ ମଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ-ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ତେଣୁ ନିଜ ସହରର ପଞ୍ଚାଙ୍ଗକୁ ହିଁ ମାନନ୍ତୁ।
ସୂତକ ସମୟରେ ସାଧାରଣ ପରମ୍ପରା
- ମନ୍ଦିରର ପଟ ପ୍ରାୟତଃ ସୂତକ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ବନ୍ଦ କରାଯାଏ।
- ନୂଆ ପୂଜା, ଗୃହ ପ୍ରବେଶ, ବିବାହ କିମ୍ବା ଶିଳାନ୍ୟାସ ଭଳି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଅବଧିରେ ସ୍ଥଗିତ ରଖାଯାଏ।
- ସ