ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਤਿਥੀ, ਵਾਰ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹੀਏ: ਨਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ 10 ਮਿੰਟ ਦੀ ਆਸਾਨ ਗਾਈਡ

सुबह उठकर फ़ोन में तारीख देखना आसान है, पर जब किसी ने पूछा हो कि "आज गृह प्रवेश के लिए शुभ दिन है या नहीं?" और पंचांग के पन्ने पर तिथि, वार, नक्षत्र, योग और करण की लंबी सूची सामने हो, तो बहुत से लोग वहीं अटक जाते हैं। यह गाइड आपको वही दिखाती है जो एक अनुभवी ज्योतिषी पहली नज़र में देखता है। लगभग दस मिनट में आप पंचांग के पाँचों अंगों को पहचानना और उनका मोटा अर्थ समझना सीख जाएँगे। यानी ਪੰਚਾਂਗ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹੀਏ, ਇਹ ਕੋਈ ਰਹੱਸ ਨਹੀਂ, ਬੱਸ ਇੱਕ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਹੈ।
ਪੰਚਾਂਗ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹੀਏ: ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਮਝੋ ਕਿ ਪੰਚਾਂਗ ਹੈ ਕੀ
ਪੰਚਾਂਗ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਇਸਦੀ ਬਣਤਰ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। "ਪੰਚ" ਯਾਨੀ ਪੰਜ ਅਤੇ "ਅੰਗ" ਯਾਨੀ ਹਿੱਸੇ। ਦਿਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪੰਜ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ: ਤਿਥੀ, ਵਾਰ, ਨਕਸ਼ਤਰ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਕਰਣ। ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪੰਜੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਦਿਨ ਦਾ ਮਿਜ਼ਾਜ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਕੈਲੰਡਰ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਰੀਖ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਚਾਂਗ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਾਪੇਖ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਸਮਾਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਆਂ। ਹਰ ਅੰਗ ਦਾ ਅਰਥ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੱਟ ਕੇ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਤਿਥੀ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰੱਖ ਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਨਵੇਂ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਅਟਕ ਕੇ ਗਲਤ ਨਤੀਜੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਿਥੀ: ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ
ਤਿਥੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਣੀ ਅੰਤਰ 12 ਅੰਸ਼ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ (ਵਧਦਾ ਚੰਦ) ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ (ਘਟਦਾ ਚੰਦ)। ਹਰ ਪੱਖ ਵਿੱਚ 15 ਤਿਥੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਪੰਦਰਵੀਂ ਤੱਕ। ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਅਮਾਵਸ।
ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿਥੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਕਿਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਦ੍ਵਿਤੀਆ, ਤ੍ਰਿਤੀਆ, ਚਤੁਰਥੀ ਵਰਗੇ ਨਾਮ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਦਿਨ ਕਿੰਨਾ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਕੁਝ ਤਿਥੀਆਂ ਕੁਝ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਿਤੀਆ, ਤ੍ਰਿਤੀਆ, ਪੰਚਮੀ, ਸਪਤਮੀ, ਦਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਚਤੁਰਥੀ, ਅਸ਼ਟਮੀ, ਨਵਮੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਵਰਗੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਅਨੁਕੂਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ ਬਾਕੀ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ: ਮੰਨ ਲਓ ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ "ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ, ਸਪਤਮੀ"। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਸੱਤਵਾਂ ਦਿਨ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਿਥੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਰ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵੀ ਦੇਖਣੇ ਪੈਣਗੇ।
ਤਿਥੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ
- ਪੱਖ ਦੇਖੋ: ਸ਼ੁਕਲ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
- ਤਿਥੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਖੋ: ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ, ਦ੍ਵਿਤੀਆ, ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਆਦਿ।
- ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਤਿਥੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਏ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਖੋ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਤਿਥੀ ਕਿਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।
- ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਿਥੀਆਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਤਿਥੀ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕਸ਼ਯ ਜਾਂ ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਤਿਥੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਪੰਚਾਂਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਵਾਰ: ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਦਿਨ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਗ੍ਰਹਿ
ਵਾਰ ਯਾਨੀ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਦਿਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ ਅੰਗ ਹੈ। ਐਤਵਾਰ, ਸੋਮਵਾਰ, ਮੰਗਲਵਾਰ, ਬੁੱਧਵਾਰ, ਵੀਰਵਾਰ, ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ। ਹਰ ਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿ ਸੁਆਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਤਵਾਰ ਸੂਰਜ ਦਾ, ਸੋਮਵਾਰ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ, ਮੰਗਲਵਾਰ ਮੰਗਲ ਦਾ, ਬੁੱਧਵਾਰ ਬੁਧ ਦਾ, ਵੀਰਵਾਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ, ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਸ਼ੁਕਰ ਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਸ਼ਨੀ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ।
ਵਾਰ ਦਾ ਅਸਰ ਉਸਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸਾਹਸ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੰਮ, ਅਤੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਲ