ਪੰਚਾਂਗ ਤੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਦੋਂ ਹੈ? ਸੂਰਜ-ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਆਸਾਨ ਵਿਧੀ

ਹਰ ਸਾਲ ਪੰਚਾਂਗ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਕਈ ਲੋਕ ਇੱਕੋ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਅਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਦੋਂ ਹੈ, ਪੰਚਾਂਗ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਕਰੀਏ? ਅਮਾਵਸ ਜਾਂ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਤਾਂ ਦਿਖ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਸੂਤਕ ਕਦੋਂ ਲੱਗੇਗਾ, ਅਤੇ ਭੋਜਨ-ਪੂਜਾ 'ਤੇ ਉਸਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਪੰਚਾਂਗ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਿੱਖਾਂਗੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਗਲਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਪਛਾਣ ਸਕੋ।
ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਿੱਥੇ ਲੁਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਪੰਚਾਂਗ ਦਾ ਆਧਾਰ ਪੰਜ ਅੰਗ ਹਨ: ਤਿਥੀ, ਵਾਰ, ਨਕਸ਼ਤਰ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਕਰਣ। ਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਤਿਥੀ ਨਾਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖੋ ਕਿ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਮਾਵਸ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਕਿਸ ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਕਿਸ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਧਿਕਤਰ ਪੰਚਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਵੱਖਰੇ ਖਾਨੇ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿੰਨ੍ਹ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਪੰਚਾਂਗ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ "ਗ੍ਰਹਿਣ ਵਿਚਾਰ" ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਪੰਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਰੀਖ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਿਸਮ (ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਚੰਦਰ), ਆਰੰਭ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਅਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਲਿਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੰਨਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਮਾਵਸ ਜਾਂ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਤਾਰੀਖ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲੱਗੇ ਸੰਕੇਤ ਜਿਵੇਂ "ਗ੍ਰਹਿਣ" ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇਖੋ।
ਇੱਕ ਸਰਲ ਚੈੱਕਲਿਸਟ
- ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਮਾਵਸ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੋਟ ਕਰੋ।
- ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦੋ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਗ੍ਰਹਿਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਉਸ ਤਾਰੀਖ ਦੇ ਆਸਪਾਸ "ਗ੍ਰਹਿਣ" ਸ਼ਬਦ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਾਂ ਵੱਖਰੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਸਾਰਣੀ ਲੱਭੋ।
- ਜੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਆਰੰਭ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਸਮਾਂ ਨੋਟ ਕਰੋ।
- ਸੂਤਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ) ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ (ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ) ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖੋ।
ਅਮਾਵਸ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝੀਏ?
ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਸਮਝਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੀ। ਅਮਾਵਸ 'ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੀ ਛਾਇਆ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੈ। ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਛਾਇਆ ਚੰਦਰਮਾ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੈ।
ਪਰ ਹਰ ਅਮਾਵਸ ਜਾਂ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਕੱਖਿਆ ਧਰਤੀ ਦੀ ਕੱਖਿਆ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਡਿਗਰੀ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਾਰ ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੇਖਾ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਗ੍ਰਹਿਣ ਤਦੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਆਪਣੇ ਕੱਖੀ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹੂ ਅਤੇ ਕੇਤੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਛਾਇਆ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਅਮਾਵਸ ਜਾਂ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਵਿਵਹਾਰਕ ਸੂਤਰ ਇਹ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਅਮਾਵਸ ਜਾਂ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਰਾਹੂ ਜਾਂ ਕੇਤੂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਪੰਚਾਂਗ ਅਮਾਵਸ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ ਨਾਲ ਸਮਝੋ
ਮੰਨ ਲਓ ਕਿਸੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਿਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤ